روش اول: ساده ترین روش آن است که نتایج نهایی با تغییراتی منتشر شود؛ مثلا نرخ بیکاری 23% را 14% اعلام نمایند. اما این روزها با گسترش ارتباطات و رسانه ها و وجود کارمندان متعدد سازمان‌ها امکان برملا شدن این روش افزایش یافته است و لذا کمتر مورد استفاده قرار می‌گیرد.

روش دوم: تغییر در تعریف‌ها؛ مثلا دولت فردی که در هفته فقط یک ساعت نیز کار می‌کند را شاغل به حساب می‌آورد. این روش این روزها کاربرد گسترده ای دارد.

روش سوم: تغییر در مبنای محاسبه؛ به عنوان مثال دولت نهم و دهم بر اساس وام هایی که به طرح های زودبازده و به ظاهر اشتغال زا می‌داد ایجاد شغل را محاسبه می‌کرد و مثلا برای هر یک میلیون تومان وام اعطا شده ایجاد یک شغل در نظر می‌گرفت. انحراف بیش از 50% وام های طرح های زودبازده و وام‌هایی که به اشخاص خاص (همچون سه هزار میلیارد تومان) اثبات نادرستی این روش است.

روش چهارم: تغییر اعداد مبنای محاسبه؛ به عنوان مثال برای محاسبه بیکاری تعداد بیکاران بر جمعیت فعال کشور تقسیم شده و درصد گرفته می‌شود اما اگر همه محاسبات درست باشد اما عدد جمعیت فعال کشور نادرست، نتیجه کاملاً غلط به دست خواهد آمد. مثلا در آمارهای دولت نهم اعلام شد جمعیت فعال کشور در طول چهار سال تنها 550 هزار نفر و به عبارت دیگر سالانه حدود 140 هزار نفر وارد بازار كار شده‌اند. در حالی که در برنامه چهارم توسعه کشور به عنوان سندی رسمی بر اساس نرخ رشد جمعیت دهه شصت، افزایش سالانه جمعیت فعال را بیش از 700 هزار نفر برآورد كرده بود.

روند تغییرات جمعیت فعال، شاغل و بیكار (ارقام به هزار نفر)

 

 

 

 

 

 

 

شرح

1384

1385

1386

1387

1388

بهار

1389

جمعیت فعال

23,290

23,484

23,578

22,892

23,840

24,204

جمعیت شاغل

20,615

20,837

21,087

20,482

21,000

20,677

جمعیت بیكار

2,675

2,647

2,480

2,390

2,840

3,529

نرخ بیكاری

%11,5

%11,3

%10,5

%10,4

%11,9

%14,5

منبع: طرح نمونه‌گیری نیروی كار، اشتغال و بیكاری (مركز آمار ایران)